Oświęcim  należy do jednych z najstarszych polskich grodów kasztelańskich. Nie posiada swojej metryki, nie zachowały się również żadne bezpośrednie przekazy źródłowe związane z jego początkami. Z nazwą tej starej osady spotkano się po raz pierwszy dopiero w średniowiecznych kronikach. Oto najważniejsze fakty z historii naszego miasta:

     ok. 1179r. - przekazanie kasztelanii oświęcimskiej przez Kazimierza Sprawiedliwego, księcia krakowskiego, na rzecz swojego bratanka Mieszka Plątonogiego, księcia opolskiego i pana na Raciborzu. (Oderwanie tej kasztelanii od ziemi krakowskiej nie spowodowało istotnych zmian w statusie prawno-kościelnym tych terenów, gdyż aż do roku 1821 ziemia ta przynależała nadal do diecezji krakowskiej).
     ok. 1272r. - w okresie rządów Władysława I, księcia opolskiego, Oświęcim otrzymał prawa miejskie na wzór dolnośląskiego Lwówka (Prawo lwóweckie było jednym z polskich odmian prawa magdebruskiego). Został również w tym czasie wydany przywilej na wójtostwo miasta Oświęcimia.
     ok. 1281r. - w wyniku podziału księstwa opolskiego, ziemia oświęcimska weszła w skład, powstałego z tego podziału, księstwa cieszyńskiego.
      1291r. (3 września) - Oświęcim otrzymał potwierdzenie posiadanych już praw miejskich rozszerzonych teraz dodatkowo o nowy przywilej sądowniczy i gospodarczy.
      1312 - 1317r. - z podziału księstwa cieszyńskiego powstało - niezależne ani od Polski, ani od Czech - nowe księstwo oświęcimskie ze stolicą w Oświęcimiu, którego samodzielnym władcą został książę Władysław.
      1327r.(24 lutego) - książę Jan zwany Scholastykiem złożył hołd poddańczy Janowi Luksemburczykowi, królowi czeskiemu. Był to akt o doniosłej konsekwencji, gdyż uzależniał księstwo na przeszło sto lat od wpływów Korony Czeskiej.
      1445r. (19 stycznia) - nastąpił podział księstwa oświęcimskiego na: księstwo oświęcimskie, zatorskie i toszeckie. Władcą księstwa oświęcimskiego został książę Jan IV.
      1457r. (21 lutego) - książę Jan IV sprzedał królowi polskiemu Kazimierzowi Jagiellończykowi księstwo oświęcimskie i tym samym księstwo to wraz z Oświęcimiem połączone zostało osobą króla z Koroną Polską.
      1549r.- pierwsza wzmianka mówiąca o stałym żydowskim osadnictwie w Oświęcimiu.
      1564r. (25 lutego) - na sejmie warszawskim król Zygmunt August wydał przywilej inkorporacyjny uznający ziemie księstwa oświęcimskiego i księstwa zatorskiego (wykupionego w 1494r. przez króla Jana Olbrachta) za część składową Korony Polskiej. Od chwili pełnej inkorporacji, księstwa te administracyjnie weszły w skład województwa krakowskiego, jako powiat śląski, przy równoczesnym zachowaniu swoich tytułów księstw. Językiem urzędowym został język polski. Największą plagą miasta były pożary, a w połowie XVII wieku, okres wojen szwedzkich zapoczątkował upadek gospodarczy Oświęcimia.
      1588r. – mieszczanin Oświęcimski Jan Piotraszewski przekazuje swój dom wraz z jego przyległościami pod synagogę i cmentarz.
      1636r. - król Polski Władysław IV Waza nadaje w Krakowie Gminie  Żydowskiej w Oświęcimiu przywilej, zapewniający im prawo zamieszkiwania, posiadania domów i posesji oraz prawo korzystania z synagogi
      i cmentarza.
      1772r. - w wyniku pierwszego rozbioru Polski, Oświęcim wraz z całą ziemią oświęcimską i zatorską znalazł się w granicach zaboru austriackiego, jako część tzw. Galicji.
      1793r. - cesarz austriacki Franciszek II potwierdził Oświęcimiowi wszystkie otrzymane od poprzednich władców przywileje, rozszerzając je o prawo do 12 jarmarków rocznie, a ponadto nadał mu tytuł miasta municypalnego oraz nowy herb.
      XIX w. (II połowa) - Oświęcim staje się ważnym węzłem kolejowym, ponieważ zbiegły się tu w tym czasie trzy linie kolei żelaznej.
      1804r. –Jakób Haberfeld zakłada w Oświęcimiu Fabrykę Wódek i Likierów.
      1863r. (23 sierpnia) - miał miejsce groźny w skutkach pożar. Pastwą płomieni padło 2/3 miasta, w tym budynek ratusza, górna część kościoła parafialnego i dwie synagogi.
      1872 - 1875r. - budowa nowego ratusza miejskiego.
      1874r. - powołano do życia - za przykładem Krakowa - Ochotniczą Straż Pożarną.
      1881r. (23 czerwca) kolejny duży pożar. Spłonęła część kościoła parafialnego, plebania, wikarówka, budynek szkolny i szpitalny oraz przeszło 50 zabudowań.
      1888r. – powstaje Emil Kuźnicki - Fabryka Tektury Dachowej, Produktów Chemicznych i Asfaltu.
      1905r. – Abraham Eber i jego przyrodni brat Józef Schönker zakładają Fabrykę Nawozów Sztucznych pod nazwą A. E. Schönker , późniejszą Agrochemię - Fabrykę Sztucznych Nawozów i innych przetworów chemicznych
      1910r. (1 lipca) - powołano do życia starostwo oświęcimskie z siedzibą w Oświęcimiu.
      1915 - 1916r. - pierwszy rok nowo powstałego gimnazjum w Oświęcimiu.
      1917 - 1918 - na tzw. "Łazach" na Zasolu powstało nowe osiedle określane jako "Barakowe", "Nowe Miasto"; lub "Oświęcim III",
      1918r. (3 listopada) - polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie powołała , dla powiatu oświęcimskiego, Powiatowy Komitet Komisji Likwidacyjnej (pierwszy zalążek cywilnych, oficjalnych władz polskich na terenie powiatu oświęcimskiego).
      1919r. (2 sierpnia) - w skład województwa krakowskiego wśród 24 powiatów politycznych znalazł się powiat oświęcimski (bez Kęt).
      1919r. (25 sierpnia) - w Oświęcimiu został powołany do życia Komitet Niesienia Pomocy Górnoślązakom.
      1920r. (30 grudnia) - powołano do życia w Oświęcimiu Powiatowy Komitet Plebiscytowy.
      1921r. – Oświęcim liczy ogółem 12.187 mieszkańców, w tym 4.950 Żydów (40,6%).
      1924r. (26 października) - uroczyste oddanie do eksploatacji żelbetowego mostu na rzece Sole, usytuowanego pod oświęcimskim zamkiem.
      1929 - 1932r. - Oświęcim był siedzibą samorządowych władz powiatowych. Z dniem 1 kwietnia 1932r. powiat oświęcimski został zlikwidowany; część jego obszaru (ziemia zatorska) powróciła do powiatu wadowickiego,
      a pozostały teren znalazł się w granicach powiatu bialskiego.
      1934r. – wiceburmistrzem Oświęcimia zostaje wybrany jednogłośnie dr Emil Reich.
      1939r. - w oparciu o rozbieżne dane Oświęcim liczy 14,000 mieszkańców, w tym 8,200 Żydów (58,5%). Inne źródła podają jedynie liczbę 7,000 Żydów.
      1939r. (3-4 września) - bitwa pod Rajskiem (około 5 km od miasta) - ostatni akord walk granicznych prowadzonych w obronie Śląska przez Armię Kraków.
      1939r. (4 września) - wycofujące się z terenu Oświęcimia i okolic Wojsko Polskie wysadziło w powietrze most na rzece Sole łączący lewo i prawobrzeżną część miasta.
      1939r. (październik) - część województwa krakowskiego min. powiat bialski z miastami: Biała, Kęty, Oświęcim i Wilamowice, włączono do Rzeszy Niemieckiej.
      1939r. (29-30 listopad) – w nocy z 29 na 30 listopada 1939 roku zostaje zniszczona przez Niemców Wielka Synagoga w Oświęcimiu.
      1940r. (14 czerwca) - do założonego przez Niemców Konzentrationslager Auschwitz, przybył pierwszy transport Polaków - więźniów politycznych. Zapoczątkowało to wielką tragedię ludzką jaka miała się rozegrać na ziemi oświęcimskiej.
      1941r. (marzec-kwiecień) – w marcu i kwietniu odbywa się akcja wysiedlania Żydów oświęcimskich do gett w Chrzanowie, Będzinie i Sosnowcu.  Ponad 90% oswiecimskich Zydow ginie podczas Zaglady.
      1940 - 1944r. - okupant przeprowadził wiele akcji przesiedleńczych i wysiedleńczych z okolicznych miejscowości. Wolne po wysiedleniu miejsca zajęli osadnicy niemieccy i Volksdeutsche.
      1940 - 1944r. - trwała przebudowa rynku i ulic w centrum miasta.
      1941 - 1942r. - powstał obóz w Brzezince (KL Auschwitz II - Birkenau), obóz w Monowicach /KL Auschwitz III - Monowitz) i kilka podobozów oświęcimskich.
      1941 - 1944r. - budowa Zakładów I.G. Farben w Dworach koło Oświęcimia. Dały one początek obecnej Firmie Chemicznej "DWORY" S.A. (jeszcze do niedawna Zakładom Chemicznym "Oświęcim" S.A.)
      1945r. (19 stycznia) - został wyprowadzony z obozu ostatni pieszy transport ewakuacyjny więźniów.
      1945r. (styczeń) - w ostatniej fazie likwidacji obozu esesmani wysadzili w powietrze komory gazowe i krematoria znajdujące się
      w Brzezince oraz podpalili baraki, w których przechowywali mienie po zamordowanych. Ponadto ewakuacją objęto będące w budowie wyżej wymienione zakłady.
      1945r. (27 stycznia) - oswobodzenie obozu KL Auschwitz-Birkenau
      1945r. (31 stycznia) - przybyła do Oświęcimia ekipa przedstawicieli polskiego Głównego Urzędu Naftowego, który
      z ramienia władz polskich objął w posiadanie byłe zakłady I.G. Farben w Dworach koło Oświęcimia.

      Od polowy lutego do 31 sierpnia 1945r. - teren zakładów chemicznych przyjęty uprzednio przez władzę polskie, zajmowały wojska radzieckie. W tym okresie radzieckie grupy techniczne, traktując te zakłady jako zdobycz wojenna, rozpoczęły demontaż i wywóz na wschód urządzeń technicznych. Ponowne objecie tych zakładów przez władze polskie nastąpiło z dniem 31 sierpnia 1945roku.
      1945r. - do końca tego roku na terenie Oświęcimia uruchomiono 4 zakłady pracy i wraz z ich rozwojem przybywało wiele nowych miejsc pracy.
      1947r. (2 lipca) - na terenie byłego obozu zagłady (KL Auschwitz - Birkenau) utworzone zostało Państwowe Muzeum Oświęcim-Brzezinka.
      1951r. (1 stycznia) - utworzono powiat oświęcimski z siedzibą w Oświęcimiu. W skład powiatu weszły 4 miasta i 6 gmin zbiorowych.
      1967r. (16 kwietnia) - odsłonięto w Brzezince na terenie byłego obozu KL Auschwitz - Birkenau Międzynarodowy Pomnik Ofiar Faszyzmu.
      1975r. (1 czerwca) - został wprowadzony nowy podział administracyjny kraju. W wyniku tej zmiany, w skład nowo powstałego wtedy województwa bielskiego wszedł m.in. dotychczasowy powiat oświęcimski (bez miasta Brzeszcze i gminy Jawiszowice).
      1979r. (15 marca) - w miejsce istniejącego od stycznia 1974r. stanowiska Naczelnika Miasta, Prezes Rady Ministrów zatwierdził dla Oświęcimia stanowisko Prezydenta Miasta Oświęcimia.
      1979r. (7 czerwca) - wizyta papieża - Polaka Jana Pawła II na terenie byłego obozu zagłady KL Auschwitz - Birkenau.
      1979r. - UNESCO wpisało Państwowe Muzeum w Oświęcimiu - Brzezince na Listę Dziedzictwa Światowego.
      1985r. (27 stycznia) - miasto zostało odznaczone orderem Krzyża Grunwaldu II klasy.
      1985r. - I Festiwal Filmów Amatorskich p.n. "Kochać człowieka" odbywający się cyklicznie co dwa lata, do dnia dzisiejszego.
      1988r. (31 maja) - oddano do eksploatacji żelbetowy most na rzece Sole w Oświęcimiu, noszący nazwę "Jagielloński".
      1992r. (sierpień) - odbyły się prezentacje światowych zespołów folklorystycznych w ramach Tygodnia KuNajstarsze, udokumentowane korzenie historii wzgórza zamkowego sięgają XI wieku. Wówczas to, istniała osada rolnicza złożona z kilku chat. Na przełomie XI i XII wieku znaczna część osady uległa spaleniu. Po tym pożarze został ulokowany na wzgórzu gród. Pierwsze źródłowe zapiski o nim sięgają roku 1179, kiedy to nastąpiło wyłączenie kasztelani oświęcimskiej spod jurysdykcji krakowskiej i przekazanie jej we władanie książąt opolsko-raciborskich. Książę krakowski Kazimierz Sprawiedliwy nadał kasztelanię oświęcimską swojemu bratankowi, Mieszkowi Plątonogiemu księciu opolskiemu, z przeznaczeniem dla jego syna Kazimierza. Źródła podają, że książę Kazimierz I przebudował i umocnił zamek w Oświęcimiu. Z okresu panowania tego władcy zachowały się ślady najstarszego muru ziemno – drewnianego otaczającego wzgórze zamkowe. Drewniany zamek na wzgórzu zamkowym był siedzibą kasztelana, a na podstawie źródeł wiadomo, że w 1217 roku urząd ten pełnił kasztelan Phalislaus.

W 1241 roku gród oświęcimski został zniszczony przez Tatarów. Książę opolsko - raciborski, Mieszko II Otyły, odbudował zamek oraz częściowo otoczył wzgórze zamkowe murem obronnym.

Na początku XIV wieku Oświęcim stał się stolicą nowo utworzonego księstwa oświęcimskiego, a pierwszym piastowskim księciem, który zamieszkał w zamku był Władysław, syn Mieszka I cieszyńskiego. W tym okresie zamkiem zarządzał starosta, jednakże ze względu na jego liczne obowiązki obrona i opieka nad zamkiem leżała w kompetencjach burgrabiego. W 1416r. funkcję tą sprawował Jan Sycz. Za uzbrojenie zamku odpowiadał puszkarz –według źródeł jednym z takich urzędników był Jan z Oświęcimia. Zamek oświęcimski największą świetność przeżywał za panowania księcia Kazimierza: „...Otoczony był Sołą na kształt fosy, nad którą książęcy młyn wodny ciągle był w ruchu...”

W XIV lub XV wieku wzgórze zamkowe otoczono murem obronnym. Na dziedzińcu zamkowym postawiono kaplicę pod wezwaniem św. Barbary, jej fundacja pochodzi z 1451r.
Ostatnim z linii Piastów oświęcimskich był książę Jan IV, który w 1454r sprzedał księstwo oświęcimskie królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi za 50 tysięcy groszy szerokich praskich. Od tej chwili zamkiem oświęcimskim zarządzali starostowie królewscy.
Ze względu na brak źródeł, nie wiadomo jak dokładnie wyglądał zamek książęcy ani nawet gdzie – w obrębie wzgórza był usytuowany. Przypuszczalnie był dość okazałym budynkiem, gdyż gościł w swych murach wielu znamienitych gości. W 1454r. zatrzymała sie na zamku Elżbieta Rakuszanka, przyszła żona Kazimierza Jagiellończyka, której towarzyszył orszak dostojników czeskich, austriackich i morawskich. Od 27 do 29 lipca 1471r. w oświęcimskim zamku przebywała z wizytą, królewska para – Kazimierz Jagiellończyk i jego żona Elżbieta, którzy w towarzystwie książąt śląskich i polskiego duchowieństwa, żegnali swojego syna – królewicza Władysława, jadącego do Pragi, gdzie uznano jego prawo do korony czeskiej. W czasie tego pobytu orszakowi królewskiemu towarzyszyło 7 tysięcy jazdy i 2 tyssiące piechoty.

Średniowieczny zamek spłonął w 1503 roku wraz z kościołem parafialnym i znaczną częścią miasta. Odbudowano go w ciągu 5 lat na polecenie króla Aleksandra Jagiellończyka. Zgodnie z decyzją króla starosta oświęcimski Jan Jordan przystąpił do odbudowy. Sam budynek zamkowy ukończono już w 1508r., jednakże prace budowlane przy wzmacnianiu i rekonstrukcji murów trwały do 1534 roku.
Źródła wspominają że w 1508r kryto dachy zabudowań zamkowych, sprowadzono szyby i błony do okien. W latach 1509 -1511 prowadzono prace budowlane w łaźni i alkierzu zamkowym, w 1511-12 wzniesiono basztę przed zamkiem, 1512 – 13 nadbudowano piętro wieży, w 1513 -14 pracowano przy wałach wokół zamku, w latach 20-tych XVI wieku wzniesiono kaplicę na dziedzińcu zamkowym, studnię oraz mieszkanie podstarościego. Od 1525 do 1534 roku trwały prace budowlane przy budowie kamiennego muru obwodowego. Rachunki z tego okresu obejmują także między innymi wydatki na krycie gontem wieży, zakup bramy żelaznej i miedzianych kul na szczyt wieży i baszty, zakup farb, świecznika do murowanej izby nad kuchnią. Z tego okresu do dziś zachowany jest fragment muru obronnego z basteją w północno-wschodniej części wzgórza oraz najstarsza południowa część obecnego budynku zamkowego.

W 1510 r. w odbudowanym już zamku gościł poseł papieski – tzw. ''legat posłany '' przebywający w Polsce ze specjalną misją. Kilka lat później – 11 i 12 kwietnia 1518 roku zatrzymała się w Oświęcimiu przyszła królowa Polski – Bona Sforza d` Aragona, jadąca z Bari do Krakowa na swój ślub z królem Zygmuntem I. Również pierwsza żona Zygmunta Augusta – Elżbieta Habsburżanka zatrzymała się w Oświęcimiu w kwietniu 1543r. Witał ją tutaj orszak żon dostojników państwowych z Krakowa. Prawdopodobnie w nocy z 18 na 19 czerwca 1574r. zatrzymał się w oświęcimskim zamku król Henryk Walezy – uciekający z Polski, aby zostać królem Francji.

Na początku XVII wieku zamek znów spłonął. W czasie odbudowy poszerzono budynek przesuwając ścianę wschodnią o około dwa metry. W 1655r.- w czasie „potopu” szwedzkiego zamek został zdobyty i spalony przez Szwedów pod dowództwem gen. Wurtza. Od tego czasu stopniowo popadał w ruinę i mimo uchwały sejmowej nakazującej pilne prace remontowe nigdy już nie odzyskał dawnej świetności.
W 1765r. przeprowadzono lustrację zamku – opis świadczy o fatalnym stanie budynków i murów obronnych: „Wchodząc do zamku jest most z dylów, z tego brama z wrotami podwójnemi (...). Za temi drzwiami ciągnie się mur z oboch stron ku dziedzińcowi, porysowany (...), na dziedzińcu archiwum ksiąg grodzkich, drzwi do niego żelazne z zamkiem(...) okno jedno z ołowiu z kratą żelazną(...). Dalej kuchnia (...), spiżarnia z zamknięciem, (...) stamtąd schody drewniane ciągnące się na drugą kondygnacyją gdzie ganek drewniany (...). po prawej stronie pokój, w którym okno taflowe, piec kaflowy (...). Dalej sala (...), w tej sali mur porysowany. Po tym kaplica spustoszała. Dalej izdebka (...). Wieża w narożniku murowana”. Z tych budynków jedynie wieża obronna, prawie niezmieniona , przetrwała następne stulecia.

W latach 1805 i 1813 miały miejsce dwie katastrofalne w skutkach powodzie. Soła przesunęła swoje koryto pod samo wzgórze zamkowe, którego spora część – razem z budynkami i murami obronnymi – runęła do wody. Jak podaje ówczesny kronikarz – Jan Nepomucen Gątkowski - rzeka Soła rozcięła wzgórze zamkowe na pół . W tym czasie w zrujnowanym zamku i wieży urządzono skład soli. Kilka lat później władze austriackie przeznaczyły zamek do rozbiórki – jednak na licytacji wykupił go Kajetan Russocki.
W zamku urządził kancelarię dominialną i urząd pocztowy. Zamek odziedziczyła po nim córka – Leokadia Dąbska, której dzieci sprzedały później zadłużony budynek kupcom żydowskim: Landauowi, Schnitzerowi i Schonkerowi. Nowi właściciele urządzili w nim składy handlowe.

W 1904 roku kolejnym właścicielem wzgórza został Karol Kaszny, który przeprowadził remont budynków. Zamek został wówczas podwyższony o jedną kondygnację, a na ścianie wschodniej umieszczono kamienną tarczę ze stylizowanym orłem piastowskim. W dolnej partii zamku urządził winiarnię i piwiarnię, a na piętrze pokoje hotelowe dla przyjezdnych gości. W 1910 roku Kaszny wydzierżawił budynek nowo powstałemu Starostwu Oświęcimskiemu.

Kolejnym właścicielem zamku został Jakub Haberfeld, który urządził w nim skład wódek i win ze swojej fabryki. W 1926r. zamek został wykupiony przez Wydział Powiatowy w Białej Krakowskiej. W latach 1929 – 1931 przeprowadzono kapitalny remont zamku. Między wieżą a budynkiem zamkowym, w miejscu parterowej zabudowy, wzniesiono dwupiętrowy budynek z ryzalitem zwieńczonym attyką. Na jej szczycie umieszczono metalowego orła w koronie. Po tym remoncie w zamku utworzono siedzibę samorządowego powiatu oświęcimskiego, który dział tylko do 1932r. Później zamek wystawiono na sprzedaż, jednak do 1939 roku nikt go nie wykupił.

W czasie II wojny światowej swoją siedzibę miały w zamku niemieckie władze okupacyjne. W okresie powojennym do lat 90-tych XX wieku zamek najczęściej przeznaczony był na siedzibę różnych urzędów. Najpierw mieścił się tutaj Urząd Gminy Zbiorowej, później Powiatowa Rada Narodowa, w okresie od 1975r. do 1987r. – Urząd Miasta Oświęcimia, do roku 2000 Powiatowy Urząd Pracy . Od 1993r. w zamku mieściły się Zbiory Historyczno – Etnograficzne Oświęcimskiego Centrum Kultury.
W latach 1999 - 2000 wyburzono klatkę schodową pomiędzy wieżą a zamkiem. W 2004 roku Urząd Miasta Oświęcim przeprowadził, przy wsparciu dotacji ze środków unijnych, kapitalny remont zabytku, który zakończył się w 2006r.

Z dniem 1.01.2010r zamek oświęcimski zgodnie z Uchwałą Rady Miasta Oświęcim stał się siedzibą muzeum - Muzeum Zamek w Oświęcimiu.ltury Beskidzkiej i do dnia dzisiejszego miasto bierze udział w tej cyklicznej imprezie.
      1996r. - opracowanie dla miasta Oświęcimia "Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego" związanego z istnieniem na tym terenie Państwowego Muzeum Oświęcim - Brzezinka.
      1999r. (1 stycznia) - został wprowadzony nowy podział administracyjny kraju, w wyniku którego uległy likwidacji urzędy rejonowe a powstały powiaty. W wyniku tej reorganizacji w Oświęcimiu została stworzona siedziba powiatu, obejmującego gminy: Zator, Kety, Oświęcim, Chełmek, Przeciszów, Osiek, Brzeszcze, Polanka Wielka.